Agnor (eit?) mothake på fiskekrok. Agnore kan vera bestemt form eintal, men også ubestemt form fleirtal.

Agnskola (fleirtal) restar etter måltid. Opphavlig var det trulig restar etter agnskjering.

Aksel (ei) skulder.

Aksel sæ (å aksle seg) 1.dra på akslene. 2. trenge seg fram, breie seg.

Akselbrei (adj) brei over skuldrene.

Ala (v) passe, høve, gå an: Det ale sæ itj for små onga å snakk støgt. Det ale sæ ber om du hold stilt; di to fargan ale sæ godt i lag.

Alke bruka i uttrykket alke follj sørpe full; i sterk rus.

Allart’n i allart’n på farten; i full sving.

All igjænnom heilt igjennom; gjennom det heile: folltrækt all igjænnom. Også all jænna/jønna, kald all jønna.

Allvei (adv) alltid.

Alo (ein) høgrøsta snakk, skrål, rop,spetakkel.

Ambo lausøyre,innbu.

Aminnels (ein) suvenir.

Ampe (ein) bekymring, engstelse, bryderi, besvær. Gjeld særleg ungar og vaksne som treng pass og stell. Det e trivelig med onga, men det e ein ampe med dem.

Andblest (adj) andpusten.

Angergava (ein) forsoningsgave.

Angerhollen (adj) angrande.

Angermann (ein) Det gjekk angermann ti’n han angra seg.

Ankerdram (ein) dram skjenka etter oppankring, etter lang og slitsam seilas. Truleg kunne det også vera dram som vart skjenka når dei skulle til å ta igjen ankeret (på engelske båtar fekk dei ekstra romrasjon når dei skulle gjera dette).

Ankerleggar (ein) båt som ligg for anker.

Ankertærn’ (ei) lanterne som heng midt på forstaget når ein ligg for anker.

Annj’ (ei) pust: dra annja; så læng som ’en dræg annja; gå me annja i hasj’n i usikker angst.

Annbær (adj) kaldt slik at pusten visest.

Annlett (eit) ansikt (bruka før). Var uttalt med vanlig n (ikkje palatal).

Annsamt (adj) (også annsomt) travelt: ha de annsamt.

Annsmanns annanmanns.

Ans (eit) oppmerksomheit, årvåkenheit: han ha sett fulle ans og sans. Jf. uansen.

Antasamt (adj) ha det antasamt ha de annsamt, vera travelt opptatt.

Antas(t) (v) vera anspent; også ha omsut for; vera uroleg for; kjenne saknad.

Arbeisjarn (eit) dyktig arbeidsmenneske.

Argstein (ein) få argstein ti sæ om gnagande sinne, agg som ein ikkje blir kvitt.

Armkvåle (ein armkvarde) ermelinning.

Armstaup (eit) hol for arm på trøye o l: trøya e snæver i armstaupa.

Artigsole (ein) spøkefugl.

Askdomm’ (ei) sjå ”Hitterværingar i vêr og vind”.

Attabak (adv) bakover på ryggen: hiv’-sæ attabak.

Attalendes (adv) baklengs, bakover. Også attlendes. Jf. baklendes.

Attate (adv) bak, på baksida.

Attaveies (adj) uaktuell, passert; i bakleksa: Han va itt så attaveies læll..

Att-ea (ei, også ein?) straum langs landet, bak eit nes eller vik som kan danne bakevje.

Atter (v, å attre) å atter sæg gå tilbake på noe.

Atterhald (eit) det e ittnå atterhald ingen hemningar, ingen grenser.

Attpå (prep, adv) å gå attpå søke forsoning; gjera godt att: han tok te vætte og fresta gå attpå.

Attrabu(d) (eit) avbud: Send’ attrabu.

Attund (adv) i skjul: Å setta attund sitte i skjul (t d for uver, regn).

Au (aud, adj) tom, lens: å (itt) værra au får nåkka.

Aukjent (adj) lett å kjenne igjen.Også naukjent.

Aul’ (verb) det aule på det veks på, strømmer til. Vi gutongan aula-oss på –dæm.

Aulast (v) strømme til; samle seg mannjamt. Også å aulast te.

Aurast (verb) auras ut om grus som rasar ut eller blir grave ut; de auras-opp te ein grusvår.

Auremark ein) mark til agn ved aurefiske.

Aurevêr (eit) laglig vêr for aurefiske. Jf. ”Hitterværingar i vêr og vind”.

Aurikkel (ein) planten kusymre. Jf. brurablomster.

Aurætt sjå årætt.

Austavindshå (ein) sjå hå.

Austermål (eit) no e det austermål det er så mykje vatn i båten at det påverkar seglinga; og altså på tide å begynne å ause.

Austittjel (ein) kvise på augelokket (augekarmen).

Avbaksleg (adj, adv) tungvint (om stad, plass i naturen).

Avhål (eit) stad utafor folkeskikken.

Avonnjsjukbælg (ein) avundsjuk, misunnelig person.

Avonnsjukheit (ei) avundsjuke.

Avrat (eit) avfall; noe som er kassert, utsortert.

Avvel og vas (avl og vas) tøys og tull. Også abbel og vas.

Avvelpiphål (eit) trekkfull plass (mest i hus, men også i terreng).

Avvritj (eit) avik,noe som er mykje utanom det vanlige, vridd til sides: Det ska itj store avvritje te før folk snakka.

Avvritjels (eit) kallsmål

Avåt (eit) 1. skadedyr. 2. kallsmål om person som er plagsamt påtrengande, snyltande.

Bagg’ (v) hefte, belaste, tynge: Det va itj nåkka som bagga’n.

Bakkmonn (ein) å ha bakkmonn ha fordel, overtak pga. hall i terrenget.

Bakk ut (v) trekke seg ut.

Baklendes (adv) baklengs. Jf. attalendes.

Bala (v) slite,anstrenge seg. Jf.flg.

Balekt (adj) slitsamt. Jf. òg forbala.

Ballhemp’ (ei) hempe i buksa for å utvide den når ein åt ball.

Ballkongro (ei) korsedderkopp.

Ballmauk (eit) kraft når ein lagar ball. Jf. mauk.

Ballstaup (eit) balltraug (brukt i Fillfjorden)

Ballsø (eit) ballmauk.

Balltraug (eit) traug med låge kantar, brukt når ein laga ball.

Bandsætt (ein) reiskap til å sette åt banda på tynne.

Banktre (eit) 1) klubbe som ein banka kleda med når ein hadde vaska dei; dei vart lagt på ein stein. 2) (i spøk) gitar.

Bannas(t) (verb) banne.

Bannræggel’ (ei) serie med bannskap.

Bannskrå (ei) kallsmål for person som bannar ofte.

Bansdømme (eit) å værra i bansdømme i barndommen; senil.

Bansvåk (ein) barnsunge. Uttalt med kort a.

Bantjukk (adj) med barn

Banvei’n i banveien (fleirtal) med barn; gravid; ha bynt på banveien.

Banår (fleirtal) den tida ein kan få barn: å værra komme tu banåra vera for gammal til å få barn.

Barkje (ein) strupe (på dyr).

Barm (ein) barman oppå låven halvetasje på låven, to-tre omfar tømra opp.

Baule (ein) ein som er sjølgod og stormodig.

Baulen (adj) sjølgod og stormodig.

Baulåt (adj) baulen.

Bearlag (eit) bedlag, .

Bein (eit) det bærs i beine’ det ber i hop for alvor.

Beina (ei) teneste: å gjærra ei beina.

Beinasåm (adj) hjelpsam.

Beini(g) (adj) hjelpsam. Mf.ubeini(g).

Beining (ein) gave, oftast matvarer som vart teke med til vertskapet.

Beinkløyve (adj) enkel å ha med å gjera: han va itt beinkløyve, den mann’.

Beinrækkel (eit) kallsmål for lang, mager person. Jf. rækkel.

Beinveies (adv) utan omvegar, beinvegen.

Beit (ei) fiskeagn tilskore av fisk eller flesk: skjærra beit. Jfr blåbeit, bukbeit, fingerbeit, flæskbeit, kjakabeit, kvitbeit, nasabeit, seibeit. Sjå „Gammeltida på Hitra“ s. 49.

Beitel (ein) 1. vanleg meisel; stundom særleg om brei, flat meisel til å hogge jarn med i smia. 2. kile ein slår inni for å kløyve ved /tømmer.

Bekka- sjå bækka-.
Bekkvogn f fallvogn (i mots. til firhjulavogn, s d).

Bell’ (verb) makte, utstå: æ belle-itt på det eg gruvar meg for det.

Bellas(t) (verb) bellas(t)-på makte; sjå seg mål på.

Benglen (adj) tynn, ulenkeleg, skranglete, hengslete, “forvokst”.

Benglåt (adj) dss benglen.

Bengs’ (ei) stormodig, brautande kvinnfolk.

Berskog (ein) i berskogjen på bærplukking.

Bett ver’n sin furte.

Bevver’ (verb) skjelve, dirre, særlig i angst.

Bibelsprængt (adj) som siterer Bibelen i tid og utid, for å framheve seg.

Bill (ein) liten kniv som vart bruka under kopping.

Binnengstekklægge (fleirtal) tynne legger

Bire (adv) bruka forsterkande: bire salt/sterkt/surt.

Bisnast (v) bisnast på fatte interesse for; nærme seg med interesse.

Bit-sæ-ut me komma på kant med.

Bjillkubætta (ein) lekkerbisken til ungar. Jf. ”Ordbilete frå husdyrmiljø”.

Bjønn’ (v) 1. falle i skibakken. Også å skjøt’ bjønn. Kan også bli bruka om å kjøre utom vegen. 2. bjønn’ ut bærg sprenge berg ved å pakke dynamitten inn i sprekkar og tette omrking (utan å bora).

Bjønnabetting (ein) bendebjørn til å sette åt kjetting rundt lass.

Bjønnsæng (ei) spor der ein har dotte eller kjørt utom vegen. Heller nytt ord, laga ut frå frg.

Bjørkalaug sjå laug.

Blakk’ (verb) i uttrykket itt blakk’ ør’ overhøre, late som ingen ting.

Blakkber (ei) blokkebær.

Blanklyn (eit) vanlig lyneld; jf. blålyn. Sjå ”Hitterværingar i vêr og vind”.

Blankstilla (ei; bestemt form) blekkstilla. Jf. ”Hitterværingar i vêr og vind”.

Blavott(ein) heilvott av ull. Jf. vavott.

Bleiken (ein, bestemt form) plass der ein la klede til bleik, gjerne på spesielle lynghaugar. Jf. klesbleiken.

Bleikfis (ein) bleik, tufsete person.

Blekk’ te (v) blidgjera.

Blekkas-te (v) bli blid (igjen).

Blenning (ein) stor kegg, med metallglans i vengene.

Blessen (adj) brunstig, om sau.

Blinder’ (verb) det blindre for auan ein blir blinda, f. eks. av snøkov.

Blindfollj (adj)svært drukken.

Blindhålk’ (ei) hålke mde tynt lag av snø oppå. Jf. ”Hitterværingar i vêr og vind”

Blindrast (v) blindast; dekke til for auge, briller o l: Æ fekk vatn i aue’ så det blindrast for mæ.

Blispent (adj) blid av seg.

Blister (å blistre) plystre.

Blisterpip’ (ei) seljefløyte.

Blodseng (ei) stad der skamskoten hjort har ligge og kvilt: Æ fann blosænga ætte’n.

Blodtressi/-tressekt (adj) gjennomtrekt av synlig blod (om kjøtt og fisk, eller folk som har skadd seg).

Blodvik sæ (v) skade seg til blods.

Bløkt’ (å bløkte) blinke: så læng som det bløkte liv. Jf. piste.

Blørast (v) danne seg blemmer: Han ha brent sæ, for det va blørast på.

Bløyt’ (ei) 1. kraftig regneling. 2. fyllekule.

Bløytta (fleirtal) våte flekker, små dammar: bløttan ponn vasken; kjaur-sæ nerri bløttan uti marka.

Blå (adj) han mått sjå sæ blå for ein plas i herredsstyre; ei blå ei ei geværkule.

Blå (verb) han tok-ti så det blådd ti-n; han nækta så det blådd blånekta.

Blåau’ (eit) blått auge på grunn av slag; “blåveis”.

Blåbeit (ei) agnbit skore frå ”snuten” og attover på fisken, da vart ei side blå og ei kvit. Også kalla nasabeit.

Blåblæmm’ (ei) dss daubloblæmm’.

Blågonnjar (ein) 1. fiskeslaget kolmule. 2. kallsmål for fordrukken person (pga. ansiktsfarga).

Blåhålk’ (ei) vanlig ishålke. Jf. ”Hitterværingar i vêr og vind”.

Blåhållj’ (verb) tvihalde.

Blåkk i ståkk når eit hiv er komme heilt oppunder blokka, så ein ikkje får det høgre. Overført om situasjon når ein har drive ei sak lenge og den eine parten sett nedi hælen og ikkje lar seg rikke meir.

Blåknute (ein) rangknute. Jf. bondknute.

Blålyn (eit) dss snøbrånna. Ein sort blått lyn på vårparten, som varslar våren. Kan også forekomma om hausten, og heng vel saman med snøblanda regn. Jf. ”Hitterværingar i vêr og vind”.

Blålåppen (adj) frossen, valen.

Blåmelk (ei) skummamjølk.

Blåmåse (ein) måsesort om lag så stor som svartbak, med rovnebb og blågrå venger. No er ein gått over til å lalle den stormåse.

Blånatømmer (eit) tømmer som har fått blåfarge av å ha lege for lenge.

Blånøye (adj) fryktelig nøye: det e-itt så blånøye.

Blårævfør’ (eit) hålkeføre. Jf. ”Hitterværingar i vêr og vind”.

Blås’ (ei) 1. garnblåse. 2. bruka som kallsmål; jf. surblås’.

Blåsar (ein) villstyring.

Blåægg (ei) blå egg som ein får når ein slipar utan vatn (rekna som lite profesjonelt): å slip blåægg.

Bog opp (v) vega opp for; komma i balanse: Det boga itt opp; det e mer som ska te for å bog opp. Bog-te strekke til: Det va itt å ventæ at det boga te åt så mykkjy folk.

Bogskott (eit) skott i bogen (på hjort).

Bohonnj (ein) sneglehus. Jf. golljbohonnj, skjælhonnj, storbohonnj.

Boksombyt’ (eit) bukseskift.

Boksreim (ei) beltereim. Jf. knivreim, slirreim.

Boltren (adj) uformelig; lite ledig; støl (om folk).

Bolhåll (eit; bordhald) bordsetning.

Boling (ein) kroppstykke av eit klesplagg: Ho batt bolingen førre arman.

Bolost (ein bordost) unge som vil sitte på bordet (brukt irettesettande).

Bondknute (ein) rangknute, blåknute.

Bondtøkja (fleirtal) dårleg fangstreiskap; “bondeutstyr”.

Bonåt (adj) bondsk.

Bornøkkel (ein) skaft med firkanta auge som ein trædde inn på boren så ein kunne bende (vri) han utan å bruke hendene på han. Bruka der det var vanskeleg å komma til.

Bortikagge (ein) kagge ute på enden av (sild)garnlenke som er festa i land; frå denne går botnilen med ilsteinen.

Botrå(ei) hjelperåd. Jf. råbot.

Botvon (ei) von om eller råd for forbetring.

Brann (ein) ubehagelig person.

Brannstaur (ein) usympatisk, underfundig, innful person.

Braska (adj) øydelagt, sundslegen, splintra; ille medfaren: Båt’n va itt så gammel,men han va nåkka braska.

Bre (verb) smelte: bre smør.

Breidd (ein) kant på sjøbotnen som straumen står imot og samlar åtet; da stør fisken seg der.

Breiddåme (prep, adv; også breiddame) i breidd med: gjort breddåme sænga el utom sænga utafor ekteskap.

Breel sjå vriel.

Brenn’ håle’ (å brenne holet) utvide boreholet ved å ha inni ein halv ”mitt” og brenne så det blir større operom og ein kan få inn meir sprengstoff.

Brenne (eit) brennefang; det ein fyrer med. Jf. vinterbrenne.

Brennhett (ei) brennesle.

Brennsolskjænn (eit) brennande heit sol. Jf. ”Hitterværingar i vêr og vind”.

Brennvinstarmen det svir i brennvinstarmen det er lenge sia ein har smaka noko sterkt.

Bres’ (verb) steik’ å bres’ steike og brase.

Brevsynt (adj) som kan lesa skrift.

Briel sjå vriel.

Brok (ei) eit slag stropp av reip, med seglduk imellom, til å ha under buken og heise om bord krøter i båt med. Dette vart forbode, og seinare er det brukt det dei kalla stall, ei kasse med inn- og utgang.

Bronnj (subst) brunst hos dyr: å sætt ti bronnj, gå i bronnj gå inn i parringstida.

Bronnj’ (verb; å brunde) parre seg;om dyr.Til dette også bronnjbokk, bronnhjort, bronnjver, og bronnjlokt, bronnjsmak (av kjøtt). Sjå også ndf. Jf. ”Ordbilete frå husdyrmiljø”.

Bronnjdam (ein) dam der hjorten har bada seg.

Bronnjemelk (ei) mjølk som kjem ut når kua har jurbetennelse. Denne har osta seg og er seig og uappetittlig.

Bronnjskura (ei; bestemt form) tegn på hjrot; lita telle som hjorten har knuvla i hop og barka av, da er det hjort på tæggan.

Brurablomster (ein) aurikla (kusymre). Trulig brukt når veikjungane leika bryllaup attmedstore steinar.

Bruttul (ein) stor og sterk, litt brutal person.

Bry’ (ei) 1. grisetro. 2. nedsettande om båtar og skip. Jf. ”Ordbilete frå husdyrmiljø”.

Bryn’ knea vera kalvbeint.

Bryss (verb) brytast, knekkast: Det bryss ponnj føt’n.

Bryt’ sæ så små audmjuke seg veldig for å få gjennom noko.

Bryttj (eit) 1) stor, kraftig person, kluntete, hardhendt og med litt tungfør stil. 2) stor ting: et stort bryttj tå ein traktor.

Bryttjen (adj) hardhendt, brutal, klumpete.

Brækkjarn (eit) svakt bøygd jarnreiskap til å presse mellom fjøler o l.

Bræmmhæst (ein) skum på bølgetopp som ein ser mot himmelen når det bryt.

Brætting (ein) engen brætteng å få på’n ingen orden, skikk, f. eks. når ein spør nokon om å hjelpe seg, men denne ikkje vil komma med fast lovnad. Jf. javvering.

Brøgglæmm (ein) sjå læmm.

Brøst’ sæ (verb) opptre hovmodig; vera kry og skrytande; briske seg: Han gjekk og brøsta sæ og va nokka te kar. På Ansnes er hørt brøsk’ sæ.

Brøstban (eit) spebarn, pattebarn.

Brøstfållen (adj) nedfor, nedstemt, frustrert; sjokkert: Han va heilt brøstfållen over det han ha hørt.

Brøstonge (ein) spebarn, brystbarn. Jf. sygaronge.

Bråk(a) (verb) kna, bearbeide (f. eks. klede, smør).

Bråskjetta (ei)bråhast.

Bråss(a) (verb) opptre hensynslaust og utfordrande; “kjøre over” folk; ligge litt for mykje frampå.

Bråsse (ein) ein som har det med å bråss(a).

Bråtta (ein) stor mengd: ein donnjers bråtta. Jf. storbråtta.

Bråttabjønn (ein) hardhendt og brutal person.

Bråvêr (eit) stødig og moderat vêr; laglig for å bre båtar m m. Jf. ”Hitterværingar i vêr og vind”.

Bukbeit (ei) agn skore av buken på fisken, slik at ein fekk med noko av tarmopningen; da vart sdet seigare for rift. Også kalla kvitbeit.

Bukbror (ein) to karar som deler kvinnfolk, er bukbrør.

Buklest (ei) feitt i botnen på fiskemage, helst laks.

Bustløysar (ein) dram skjenka under skålding av griseslakt.

Buttje (adj inkjekj) grovt; lite forsegggjort.

Butynn’ (ei) tynne i fjøset, til vatn

Bydram (ein) dram som vart skjenka av han som nyss var kommen heim frå byen.

Byssens (adj) snakk’ byssens snakke bymål. Også Æ tøkt æ haul byssens snakk.

Byt’-sæ ut med (verb) erge på seg; komma på kant med. Jf. ubytt.

Bækkafyll (ei) regnbløyte så ein kan høre suset frå bekkene. Jf. ”Hitterværingar i vêr og vind”.

Bækkatråll (eit) samleord for smådyr, larvar i brunnar om sommaren.

Bæks’ (verb) trasse.

Bæksen (adj) trassig.

Bæl’ (verb) drikke utan å eta attåt.

Bælgmådde (ein) korpulent kar. Jf. ”Biletspråk og kallsmål”.

Bæmmel (v) drikke utan å eta attåt.

Bærg (substantiv) godt te bærg i gode kår.

Bærghallar (ein) heller, hole i berg.

Bærgingsvætt (eit) vett på å greie seg økonomisk: ha bærgingsvættt(e).

Bærgnos (ei) markert bergpynt. Jf. nos.

Bærgrant (ein) bergrygg. Sjå rant.

Bærgule (ein) kallsmål om ein som er skremmande, fæl, usympatisk. Opphavlig eit ord for hubro.

Bærra-ne (verb) falle nedbør: det bar-itt ne me måt’.

Bærra-ti (verb) bite på: det bar-ti ei kveit’.

Bærselsyt’ (ei) person som jamrar seg i utide.

Bættabol (eit) krangel; stad (heim eller forsamling) der det er kiv og uvennskap.

Bætte (verb presens; å bata eller beta) det bætte tak det tek tak, ein får feste, f. eks. med eit spett, eller når ein soknar; også overført om t.d. ein replikk eller eit diskusjonsinnlegg som bit godt. Jf. dask, nøing.

Bøa (ei) skyllebøtte, utskjelling: æ vente me ei bøa snart. Visst også konkret om ”styrten” når ein spyr.

Bøgdabækker (ein) 1. avlsver. 2. ein som er erotisk aktiv i eit heilt bygdelag. Jf. ”Ordbilete frå husdyrmiljø”.

Bøkkel (eit) lite tiltalande, klumpete person.

Bøkkeltre (eit) kvinnfolk som er uliklig og tverr.

Bøklen (adj) klønete,med dårlig handlag.

Bøklåt (adj) dårlig laga; lite forseggjort.

Bøl (ein) bøl’n kroppen.

Bøl (adj) brunstig, om purke.

Bølen (adj) rommeleg, som ber mykje (bruka om båtar som toler mykje last).

Bølj’ (verb) rope, brøle.

Bøln ut (v) utvide seg; auke i volum.

Bøløks (ei) den øksa ein ber med seg.

Bør (ein) plikt (noko som ein bør): Det e vårres bør å gi det tebakers det påligg oss.

Bør (verb) du får-itt meir enn ka som bør-på-dæ kva du har rett til; det børs-itt meir på dæ.

Børsing (ein) hjullager, foring.

Børt (ein) ein som er reservert, eller arrogant, høg på pæra. Jf. storbørt.

Børt’ (verb) vera kry, stolt, overlegen, reservert: Han snakka itt med kæm som helst; han sto helst og børta.

Børten (adj) reservert, avmålt; høg på pæra, arrogant.

Børtre (eit) 1. bærereiskap for f. eks. to vassbøtter. 2. bruka nedsettande om kvinnfolk.

Bøy’ raptus, ri, bl. a. om vêret. Jf. ”Hitterværingar i vêr og vind”. Sjå også drekkarbøy’.

Båing (ein) tvekjønna individ.

Bålk (ein) 1. (litt lengre) tidsrom, periode, særlig i samband med vêr: godversbålk. Jf. ”Hitterværingar i vêr og vind”. 2. skille mellom båsrom: mærra spent i bålkjen.

Bår(a)drag (eit) båregang i sjøen.

Båssa (verb) båssa-ponnj-sæ skaffe seg fordelar. Jf. ”Ordbilete frå husdyrmiljø”.

Båtnfamnen (fleirtal) tre famner som ein drog snøret opp att når ein hadde nådd botnen, for å unngå å hekte i grunnved.

Båtngnag (eit) gnag, slitasje på fastståande redskap (ruse, teine, kanskje også garrn) som står f. eks. på berg.

Båtnil (ein) søkke(stein) som festar fiskegarnet til botnen

Båtnstøyt (subst) urolig hav etter uvêr, der dønningane går i djupna (rolig på overflata, urolig på botnen).

Båtnåt’ (eit) små, svart sjøstjerne som legg seg på fisken.